ارتقاي جايگاه مناطق نفتخيز جنوب در تامين انرژي كشور ؛

«افزايش برداشت از ذخايرنفتي»

هم اكنون رونق اقتصادي كشورها ، نيازمند منابع انرژي است و نفت و گاز به عنوان ارزان ترين و رايج ترين منابع انرژي تجديد ناپذير در جهان ، به عنوان خوراك اوليه بسياري از صنايع، منشا توليد محصولات و فرآورده هاي ارزشمندي محسوب مي شود .

ايران دومين كشور دارنده ذخاير گاز و چهارمين دارنده ذخاير نفت جهان است.از طرف ديگر ، يكي از محورهاي اساسي توسعه كشور با ملاحظه سند چشم انداز بيست ساله نظام ، توسعه انرژي و اجراي پروژ ه هاي نفت ، گاز و پتروشيمي است .

تثبيت اين نقش و جايگاه، به زمينه ها و اهرم هايي نيازمند است كه اجراي صحيح پروژه هاي صنعت نفت و طراحي و مديريت يكپارچه آنها راهكاري اساسي در اين زمينه محسوب مي شود .

با توجه به روند كاهشي نرخ جانشيني اكتشافات جديد با ذخاير نفتي توليدي شناخته شده ، افزايش بازيافت از ذخاير موجود مساله اي اساسي در كشورهاي توليد كننده نفت دنيا محسوب مي شود .

شركت ملي مناطق نفت خيز جنوب با بيش از 50 ميدان هيدرو كربوري بزرگ و كوچك در جنوب غربي ايران ، بزرگ ترين شركت تابع شركت ملي نفت ايران و عمده ترين توليد كننده نفت و گاز كشور محسوب مي شود  كه به عنوان زادگاه صنعت نفت ايران، پس از حفر اولين چاه نفتي خاور ميانه در مسجدسليمان در سال 1287 هجري شمسي همواره كانون تحول و توسعه فناوري هاي جديد به منظور استخراج و توليد نفت و گاز بوده است .

توليد مناطق نفتخيز جنوب هم اكنون افزون بر سه ميليون و 200 هزار بشكه در روز است كه 83 درصد كل نفت توليدي كشور در دريا و خشكي را تشكيل مي دهد . همچنين در اين شركت روزانه  115 ميليون مترمكعب گاز غني توليد مي شود كه با توسعه ميادين جديد و افزايش ضريب بازيافت مخازن اين رقم افزايش مي يابد .

متوسط ضريب مورد انتظار برداشت از مجموعه مخازن نفتي كشور حدود 27 درصد است. اگرچه ضريب برداشت از مخازن نفت با توجه به شرايط خاص هر مخزن متفاوت است اما اين عدد براي حدود 44 مخزن نفت مناطق نفت‌خيز جنوب حدود 28 درصد مي‌باشد.

بايد توجه داشت كه هر يك درصد افزايش ضريب بازيافت نفت در مخازن نفتي ايران به توليدحدود5 ميليارد بشكه نفت اضافه منجر خواهد شد و افزایش 5درصدی برداشت از مخازن معادل کشف یك مخزن جدید است.

از نظر كارشناسان، ضريب بازيافت دسته‌بندي‌هاي متعددي دارد كه در هنگام مقايسه، بايد مدنظر قرار گيرند؛ ضمن آنكه حتي در مورد گروهي از مخازن بايد توجه داشت كه ضريب بازيافت در محدوده وسيعي تغيير مي كند؛ بنابراين بايد حداكثر، حداقل و متوسط آن، مقايسه شود.

تولید اولیه از یک مخزن نفتی توسط انرژی اولیه که درمخزن موجود است، صورت می گیرد که پس از مدتی انرژی مخزن کاهش می یابد و ادامه تولید از مخزن ديگر صيانتي نيست و در این مرحله برای تولید بیشتر باید با شیوه های دیگری مانند برداشت ثانویه ، انرژی مخزن را از خارج مخزن تامین كرد .

در این راستا، هر مخزن بسته به سیال و نوع سنگ مخزن و نیز نوع رانش نفت در مخزن شیوه خاصی برای ازدیاد برداشت دارد. به عنوان مثال تزریق گاز و یا تزریق متناوب آب و گاز توسط ویژگی های فیزیكی سنگ مخزن، نوع رانش نفت و خصوصیات سیالات موجود در مخزن كنترل میشوند؛ لذا روش های به كار گرفته شده در سایر کشورهای نفتخیز را نمی توان به طور مستقیم بر روی مخازن كشور به کاربرد و باید تحقیقات در سطوح علمی و عملی بر روی مخازن انجام شود.

مديريت يكپارچه منابع هيدروكربوري كه از اولويت هاي برنامه هاي مناطق نفت‌خيز جنوب است، با هدف توليد صيانتي نفت و گاز، افزايش بازيافت نهايي، عدم توليد گاز از كلاهك مخازن نفتي، رعايت تناسب توليد از بخش هاي مختلف يك مخزن و توليد متعادل و همزمان از مخازني كه شبكه آبده مشتركي دارند، اجرا مي شود.

افزايش بازيافت نهايي هم اكنون به طور عمده با اجراي طرح هاي تزريق گاز غير امتزاجي به دست مي آيد، ولي بزرگ‌ترين پروژه تزريق امتزاجي گاز در رامشير از نظر تئوريك دورنماي بهتري را در اين زمينه ارائه مي دهد ؛ پروژه هاي تحقيقاتي براي به‌كارگيري روش هاي جديد مطابق با فناوري روز ازجمله روش هاي نوين حفاري، تزريق دي اكسيد كربن و استفاده از نانوتكنولوژي  و بهينه سازي پروژه هاي موجود نيز در دست بررسي است كه در صورت كسب نتيجه مطلوب، كاربردي خواهند شد .

افزون بر اين ، به طور طبيعي مقدار زيادي گاز به صورت محلول در نفت خام وجود دارد كه به شكل گاز همراه نفت استخراج مي شود. تا سال هاي پاياني دهه 40 شمسي، بيشتر اين گاز سوزانده مي شد.

برنامه جمع آوري گازهاي همراه با انتقال مراحل اول تفكيك واحدهاي بهره برداري اهواز، مارون و آغاجاري آغاز شد و در عمل تا سال 1357 حدود 20درصد از گازهاي همراه جمع آوري مي شد .

ارقام گازهاي سوزانده شده نسبت به گازهاي توليدي در سال 65 نشان مي دهد حدود 58 درصد، به دليل نبود تاسيسات جمع آوري سوزانده شده،اين در حالي است كه ارقام مشابه سال 83 بيانگر كاهش 27 درصدي سوزاندن گازهاي همراه است.

مناطق نفت خيز جنوب با اجراي پروژه هاي در دست اقدام در نظر دارد نسبت گاز سوزانده شده به گاز توليد شده را به زير 3 درصد برساند .

در حال حاضر بيش از 92 درصد گازهاي همراه جمع آوري مي شود كه براي جمع‌آوري گازهاي باقيمانده پنج پروژه ديگر عملياتي شده است . مجموع اعتبار در نظر گرفته شده براي اين پروژه‌ها، دوهزار ميليارد ريال است كه با تكميل آنها، روزانه 100 ميليون فوت مكعب گاز جمع‌آوري، فشارافزايي و تزريق مي‌شود  .

مناطق نفت‌خيز جنوب در راستاي كاهش گازهاي سوزانده شده، تامين بخشي از گازهاي مورد نياز جهت تزريق در ميادين نفتي و همچنين حفظ محيط زيست، طرح جلوگيري از سوزاندن گاز هاي همراه نفت را در دست اجرا دارد كه با  اجراي اين طرح تا سال 1390 تمام گازهاي باقي‌مانده نيز جمع آوري خواهد شد.

ازدياد برداشت نفت از مخازن نفتي به صورت گاز و گاز مايع و افزايش بهره دهي چاه ها، استحصال مايعات گازي و تامين خوراك مجتمع هاي پتروشيمي و جلوگيري از آلودگي محيط زيست از جمله مزيت هاي طرح جمع آوري گازهاي همراه نفت است .

مطالعات مهندسي مخازن نشان مي دهد كه مخازن گازي 9 گانه اين شركت شامل مارون خامي، كارون، بنگستان، بي بي حكيمه خامي، خليج آغاجاري، رگ سفيد خامي، پازنان خامي، كرنج خامي، ميلاتون و قلعه نار خامي داراي قابليت توليد گاز سبك به ميزان 800 ميليون فوت مكعب در روز و مايعات گازي به ميزان 120 هزار بشكه در روز است كه به منظور تامين بخشي از گازهاي مورد نياز تزريق در ميدان هاي نفتي، همچنين استحصال مايعات گازي، طرح توسعه مخازن گازي اجرايي شده كه در آينده نزديك شاهد نتايج چشمگير آن خواهيم بود .

ميدان پرنج يكي از ميدان‌هاي مهم شركت ملي مناطق نفتخيز جنوب است كه محاسبات اوليه با اطلاعات كنوني نشان داد اين ميدان داراي يك ميليارد و 600 ميليون بشكه نفت درجا و 450 ميليون بشكه نفت قابل برداشت است.

وجود نفت در اين ميدان با حفاري يك حلقه چاه اكتشافي توسط مديريت امور اكتشاف شركت ملي نفت ايران كه در فروردين ماه سال جاري(1386) در عمق 3 هزار و 50 متري تكميل شد، قطعي  و اين ميدان با برداشت نفت از يك حلقه چاه اكتشافي تكميل شد و با ميزان 3 هزار بشكه در روز در مدار توليد قرار گرفت  كه قابليت افزايش نيز دارد .

طرح توليد زودهنگام ميدان آزادگان از ديگر طرح هاي توسعه اي مناطق نفتخيز جنوب است كه نه تنها آسيبي به ميدان نمي‌رساند بلكه براي اصلاح و تجديد نظر در برنامه جامع كه توسط شركت‌ ژاپني بر اساس اطلاعات ناقص استاتيكي پيشنهاد شده، كاملا ضروري است .

عمليات اجرايي توليد زودهنگام از ميدان آزادگان از ارديبهشت سال جاري(1386) آغاز و در 15 تيرماه با بهره برداري از نخستين چاه اكتشافي به توليد رسيد . صيانتي بودن برداشت اوليه از ميدان آزادگان توسط كارشناسان شركت ملي نفت ايران ارزيابي و تاييد شده است .

نگاهي گذرا به پروژه هاي  توسعه اي در مناطق نفتخيز جنوب بيانگر آن است كه اين شركت در اجراي برنامه هاي توسعه ، كارنامه بسيار درخشاني دارد .

تدوين و اجراي برنامه هاي توليد نفت خام، گاز و گاز طبيعي مايع براساس سياست كلي شركت ملي نفت ايران، تدوين دستورالعمل هاي فني و تخصصي، مطالعه ميدان ها و صيانت از مخازن، نظارت براجراي برنامه هاي بهره برداري نفت، گاز و گاز مايع، توليد صيانتي از مخازن براساس برنامه ريزي مصوب توليد نفت، گاز و گاز مايع، نگهداري تاسيسات توليد و برنامه ريزي براي ارتقاي سطح فناوري و ايمن سازي و هدايت عمليات توليد نفت و گاز با هدف حفظ محيط زيست، كاركردهاي اين شركت در چارچوب برنامه توسعه محسوب مي شود.